جوان آنلاین: بهار ۱۴۰۵ برای استان کهگیلویهوبویراحمد علاوه بر اینکه بارشهای مناسبی به همراه داشت، ساز امید، نوسازی و احیای منابع حیاتی را هم به صدا درآورد. بارشهای اخیر که بهویژه در شهرستانهای گچساران، دهدشت و مناطق مرکزی استان نمود چشمگیرتری داشت، نهتنها ذخیره سدهای مهمی، چون کوثر و چمشیر را به شکلی کمسابقه افزایش داد، بلکه چشمانداز تازهای برای توسعه کشاورزی، تأمین آب شرب و افزایش ظرفیت تولید برق ایجاد کرد. ورودی قابل توجه آب به این سدها، هم کیفیت منابع پاییندست را ارتقا داده و هم قدرت مانور مدیریت آب در تابستان پیشرو را بالا برده است. اما کارشناسان هشدار میدهند این بهبود نسبی نباید مانع درک معضلات ساختاری استان شود؛ واقعیتهایی مانند فرسودگی ماشینآلات کشاورزی، وابستگی کشتها به آب فراوان و ضرورت حرکت سریع به سمت مکانیزاسیون که اگر برای آنها برنامهریزی درستی صورت نگیرد، کهگیلویهوبویراحمد با از دستدادن فرصت طلایی به دست آمده دوباره به روزهای سخت خود بازمیگردد.
بارشهای گسترده و منظم بهار امسال در شهرستان گچساران و بخشهای مختلف کهگیلویهوبویراحمد، ورق سال آبی را تغییر داده است. سدهای چمشیر و کوثر که طی چند سال اخیر با چالشهایی مانند کاهش ذخایر آب، افت کیفیت منابع پاییندست و نگرانی درباره تولید برق روبهرو بودند، اکنون با بهبود قابل توجه مخازن، نفس تازهای گرفتهاند.
مدیرکل هواشناسی استان، با توضیح جزئیات بارشها میگوید: «بر اساس آخرین دادههای ثبتشده، میزان بارشها در استان از ۱/ ۰ تا ۴/ ۸ میلیمتر متغیر بوده و بیشترین مقدار آن در دهدشت با ۴/ ۸ میلیمتر ثبت شده است. مجموع بارشهای اخیر نیز بین ۸/ ۱۲ تا ۳۳میلیمتر گزارش شده که در مقایسه با سال گذشته رشد قابل توجهی را نشان میدهد.»
علی کرمی تصریح میکند که میانگین بارش سال زراعی ۱۴۰۴ در اغلب نقاط استان در وضعیت مثبت قرار دارد و تنها مناطقی محدود مانند «لیکک» هنوز اندکی پایینتر از میانگین بلندمدت هستند.
وی به اهمیت مدیریت آبهای سطحی و زیرزمینی اشاره کرده و میگوید: «ادامه این بارشها نهتنها برای بخش کشاورزی حیاتی است، بلکه میتواند روند بهبود ذخایر آبی را در فصلهای پرمصرف پایدارتر کند. اگر این وضعیت ادامه یابد، شاهد افزایش بهرهوری بخش کشاورزی خواهیم بود.»
سهم سد چمشیر در توازن انرژی
افزایش حجم ورودی آب به سد چمشیر، یکی از مهمترین پیامدهای بارشهای اخیر است؛ موضوعی که اثر مستقیم بر تولید برق دارد. رئیس امور آب گچساران، با بیان جزئیات این تغییرات به «جوان» میگوید: «در پی بارندگیهای سال آبی جاری، مخزن سد چمشیر شاهد ورود حدود ۳۲۵ میلیون مترمکعب آب بوده و اکنون حدود ۳۳درصد از ظرفیت مخزن پر شده است. دبی ورودی ۷۷مترمکعب بر ثانیه و خروجی ۸مترمکعب بر ثانیه ثبت شده که بهبود قابل توجه تراز مخزن را نشان میدهد.»
سید معصوم افضلی ادامه میدهد: «افزایش حجم ذخیره باعث شده میزان تولید برق نیروگاه سد به ۵/۶ مگاوات برسد؛ رقمی که نهتنها ظرفیت تولید را بالا برده، بلکه نگرانیها درباره افت ولتاژ یا خاموشیهای مقطعی در برخی نقاط جنوب استان را کاهش داده است.»
او همچنین به نقش محیطزیستی این افزایش ذخیره اشاره کرده و توضیح میدهد: «ورود آب تازه به مخزن، کیفیت آب پاییندست را بهطور محسوسی بهبود داده و شوری آب کاهش یافته است. این مسئله برای تأمین آب شرب، صنعت، احشام و حتی مزارع پاییندست اهمیت زیادی دارد.»
گزارشها از کاهش چشمگیر خطر سیلاب، حفاظت از اراضی کشاورزی و حفظ سازههای تقاطعی رودخانه زهره حکایت دارد که نشان میدهد بارشها، فراتر از پرکردن سدها، نقشی حفاظتی ایفا کردهاند.
کوثر، دوباره جان گرفت
سد کوثر هم وضعیتی بهمراتب بهتر از سالهای پیش دارد. جایی که مدیر بهرهبرداری این سد میگوید: «در حال حاضر ۸۲درصد ظرفیت مخزن پر شده است. میزان بارندگی در حوضه سد به ۴۱۶میلیمتر رسیده و تنها در فروردین امسال ۱۰۲میلیمتر بارش ثبت شده است. این بارشها باعث افزایش شش متری تراز مخزن و ورود ۹۳میلیون مترمکعب آب شده است.»
اکبر خدری، حجم ذخیره فعلی سد را حدود ۴۴۷میلیون مترمکعب اعلام کرده و ادامه میدهد: «از ابتدای سال آبی تاکنون، ۶۷ میلیون مترمکعب برای شرب، بیش از ۵/۶میلیون مترمکعب برای صنعت، ۲۹میلیون مترمکعب برای کشاورزی و ۴۸میلیون مترمکعب برای نیازهای زیستمحیطی اختصاص یافته است. مجموع مصرف تاکنون به ۱۴۸میلیون مترمکعب میرسد.»
او با تأکید بر نقش مدیریتی سد کوثر تصریح میکند: «اگر بهرهبرداری دقیق و علمی ادامه یابد، میتوانیم تابستان بدون تنش آبی و با حداقل مخاطرات برای کشاورزان، ساکنان شهرها و حتی واحدهای صنعتی داشته باشیم.»
کارشناسان نیز بر این باورند؛ اگر روند فعلی مدیریت منابع آبی ادامه پیدا کند، تابستان پیشرو در گچساران و بخش جنوبی استان میتواند یکی از پایدارترین سالهای اخیر از نظر آب و برق باشد.
پایان دوران محصولات پرآببر.
اما همه چیز به افزایش بارندگیها ختم نمیشود. مدیران آب و کشاورزی استان بارها هشدار دادهاند بارشهای امسال نباید توهم رهایی از بحران آب ایجاد کند.
در همین رابطه، رئیس امور آب کهگیلویه، با اشاره به وضعیت کشت محصولات پرمصرف به «جوان» میگوید: «اگرچه میزان بارشها در سال زراعی جاری به ۵۶۵ میلیمتر رسیده و نسبت به سال گذشته هم ۳۲۰میلیمتر افزایش داشته، اما این به معنای پایان بحران نیست. منابع زیرزمینی هنوز با کسری روبهرو هستند و اجرای الگوی کشت برای سال ۱۴۰۵ یک ضرورت قطعی است.»
هادی خاضعی با اشاره به اقدامات سال گذشته، توضیح میدهد: «کشت برنج در اراضی تحت پوشش چاههای آب کشاورزی بهطور کامل ممنوع شد و سطح زیر کشت هندوانه نیز حدود ۵۰درصد کاهش یافت. این تصمیم اگرچه سخت بود، اما توانست ما را از دوره خشکسالی شدید بدون تنش اجتماعی عبور دهد.»
او اعلام میکند که روانابها برای کشت محصولات کمآببر کافی است، اما در تابستان احتمال محدودیت برای کشتهای پرآببر وجود خواهد داشت.
خاضعی تأکید میکند: «صیانت از منابع آب یک وظیفه همگانی است. با مشارکت دهیاران، بخشداران و خود کشاورزان میتوان مصرف غیرقانونی آب را کاهش داد و رفتار مصرفی را اصلاح کرد.»
در کنار مدیریت مصرف، نوسازی ناوگان کشاورزی نیز موضوعی حیاتی برای آینده استان است.
موضوعی که رئیس سازمان جهاد کشاورزی کهگیلویه و بویراحمد درباره روند جذب تسهیلات مکانیزاسیون میگوید: «با معرفی ۱۰۶میلیارد تومان تسهیلات بانکی، موفق شدیم ۱۰۰درصد اعتبارات ملی تخصیصیافته به مکانیزاسیون را جذب کنیم. این یعنی زنجیره مکانیزاسیون اکنون در استان تکمیل شده است.»
رضا فرازی با بیان اینکه این تسهیلات با بازپرداخت پنجساله برای همه بخشهای تولیدی از جمله زراعت، باغبانی، شیلات، دام و طیور در نظر گرفته شده بود و استقبال بهرهبرداران نشان داد که نیاز واقعی به نوسازی وجود دارد، موفقیت طرح را حاصل هماهنگی و پیگیری جدی بین دستگاههای اجرایی و بانک کشاورزی میداند.
